Nałęczów
Kazimierz Dolny
Janowiec
Opole Lubelskie
Poniatowa
Puławy
Wąwolnica
Wojciechów
Karczmiska
Końskowola
Gmina Puławy
Józefów nad Wisłą
Powiat Puławski

 

Zapraszamy do wędrówki po Nałęczowie i odkrywania miejsc: związanych z literatami i poetami, uwiecznionych w wierszach i utworach literackich, nadal inspirujących do tworzenia.

`Poniżej opisy 30 miejsc znajdujących się na Nałęczowskim Szlaku Literackim. Przy każdym obiekcie znajduje się nagranie rozmów o twórcach bywających w kurorcie na przestrzeni ostatnich 200 lat.

`Mamy nadzieję, że spacer „szlakiem literackim" zachęci Państwa do dalszej lektury publikacji, z których korzystaliśmy przy opracowywaniu tego swoistego przewodnika po Nałęczowie.

 

Bibliografia:

  • Tadeusz Kłak, Nałęczów w słowach poetów, Towarzystwo Przyjaciół Nałęczowa, Nałęczów 2003.
  • Tadeusz Kłak, W krajobrazie Nałęczowa, Towarzystwo Przyjaciół Nałęczowa, Nałęczów 2005.
  • Głos Nałęczowa, Towarzystwo Przyjaciół Nałęczowa, Nałęczów 1983-2012 .
  • Stefan Żeromski, „Dzienniki", Warszawa 1974.
  • Janusz Góra, Maria Mironowicz-Panek, Adam Olkowicz, Uzdrowisko Nałęczów. Przewodnik, Nałęczów 2007.

 

Aby odsłuchać nagranie dotyczące wybranego obiektu 

kliknij ikonkę:

 

 

 

 

 

 

Aby pobrać nagrania - zapisz poniższe foldery:

 

CZĘŚĆ I

CZĘŚĆ II

CZĘŚĆ III

 

 

 UWAGA

 

Wszelkie prawa do tekstów i nagrań zastrzeżone! Mimo ich udostępnienia i umożliwienia pobrania /tylko dla turystów indywidualnych/ właścicielem nagrań pozostaje Lokalna Organizacja Turystyczna "Kraina Lessowych Wąwozów". Niedopuszczalnym jest umieszczenie tych nagrań na jakiejkolwiek stronie internetowej ani jakiekolwiek inne wykorzystanie nagrania ( zarówno w całości jak i w części) bez zgody właściciela. Jednakże wyrażamy zgodę na umieszczanie linków do naszej strony.

 

W przypadku korzystania z tekstu w celach naukowych lub publicystycznych należy podać źródło informacji / w tym autora tekstu/.Zabronione jest komercyjne wykorzystanie tych nagrań, w tym oprowadzanie wycieczek grupowych z wykorzystaniem naszych plików mp3. Pobranie przewodników w formie mp3 jest uzależnione od akceptacji powyższych warunków. Pobierając MP3 z tej strony akceptuję powyższe warunki i poddaję się odpowiedzialności prawno- sądowej za naruszenie powyższych warunków.

 

 

 

Oficyna pałacowa - zbudowana na murach dawnego zamku z zachowanym dwukondygnacyjnym gotyckim podpiwniczeniem. Pierwotnasiedziba Małachowskich. W pocz.

XX w. mieszkał tu i tworzył epigon romantyzmu - Kazimierz Gliński (1850-1920) poeta, dramaturg, powieściopisarz, autor Cecory. W Nałęczowie spędził ostanie lata życia. Napisał tu drugą część poematu Królewska pieśń i poemat narodowy Dzień dziesiąty października. Do jego wiersza pt. Zasmuconej Mieczysław Karłowicz skomponował muzykę. Pisarz zmarł w Nałęczowie, spoczywa na miejscowym cmentarzu. W 1926 r. na ścianie oficyny odsłonięto poświęconąmu tablicę pamiątkową. Obecnie mieści się tu siedziba zarządu Zakładu Leczniczego „Uzdrowisko Nałęczów" S.A.

 

 Pałac Małachowskich - z II poł. XVIII w., dawna siedziba rodu Małachowskich. W końcu XIX w. przebudowany dla potrzeb reaktywowanego uzdrowiska i nazwany Kursalem (domem zdrojowym). Od tego czasu jest centrum życia kulturalnego kurortu - miejscem koncertów, spotkań literackich, spektakli teatralnych. Koncertował tu młody I. J. Paderewski. W pałacu mieszkali m.in.: H. Sienkiewicz, B. Prus, a w XX w. W. Tatarkiewicz. Tutaj odbywały się spotkania literackie m. in. z: J. Parandowskim, E. Szelburg-Zarembiną,  M. Kuncewiczową, J. Głowackim. W sali portretowej zachowały się oryginalne supraporty z medalionami: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, A. Fredry. Od 1961 r. działa tu jedyne w Polsce Muzeum B. Prusa.

 

 

Dwór Górskich - zbudowany na murach dawnej gorzelni Małachowskich,

własnością inż. Michała Górskiego, udziałowca Zakładu

Leczniczego w Nałęczowie. We wrześniu 1890 r. przyjechał tu z

kielecczyznyStefan Żeromski i został nauczycielem córek p.p. Anieli i Michała Górskich. Uczył tu i tworzył. Kilka miesięcy później autor drukowanych wwarszawskim czasopiśmie Głos nowel, m.in. Siłaczka, Zmierzch, Zapomnienie, zyskał sławę jako wielce obiecujący pisarz. Opisy Nałęczowaz tamtego czasu odnajdziemy w jego Dziennikach, które są także zapisem historii znajomości z Bolesławem Prusem, Oktawią z

Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową, jego późniejszą żoną, poślubioną w 1892 r. Jednym ze świadków na ślubie był B. Prus.

 

 Park Zdrojowy - tu najbardziej odczuwa się dobroczynny wpływ mikroklimatu i koncentruje

się życie towarzyskie uzdrowiska. Główne wejście (bramę wschodnią) zdobi romantyczna wieża, nazwana przez K. Glińskiego „bramą Aldony". Dawniej, jak wspomina Jadwiga Waydel Dmochowska, w parku zdrojowym odbywały się słynne turnieje tenisowe, którym kibicował S. Żeromski, a B. Prus uczył się jazdy na welocypedzie. Literacki opis parku odnajdziemy w powieściach E. Szelburg-Zarembiny, S. Żeromskiego, w wierszach A. Osieckiej, L. Długosza, W. Michalskiego. Jadwiga Beckowa wspominała, że niegdyś źródło wody przaśnej w parku było miejscem spotkań i picia na miejscu „bruderschaftów", zwłaszcza przy pełni księżyca.

 

 

 

 Zakład Hydropatii (obecnie Sanatorium Książę Józef) - obiekt usytuowany w parku nad stawem zbudowano na fundamentach dawnych

zabudowań dworskich przy trakcie wąwolnickim. Walory Zakładu Leczniczego opisywał w felietonach B. Prus, najwierniejszy kuracjusz nałęczowskiego zdroju. Pisarz mieszkał tu w 1910 r. podczas ostatniego pobytu w uzdrowisku. Literacki opis zakładu hydropatycznego jako uzdrowiska Cisy odnajdziemy w Ludziach bezdomnych S. Żeromskiego

(1900). O pływaniu łódką po nałęczowskim stawie, w towarzystwie „bogini" - Faustyny Morzyckiej, opowiadał znajomym H. Sienkiewicz, zaś Ewa Pobratymska, bohaterka powieści Dzieje grzechu (1906), nad podobnym z opisu stawem, spotykała się z Bodzantą.

 

 Stare Łazienki - zbudowane na wzór warszawskich w 1821 r. Bywał tu kasztelan Leon Dembowski właściciel sąsiednich Bronic i Drzewiec,

autor pamiętników barwnie opisujących jego epokę. Kąpieli zażywał książę Adam Kazimierz Czartoryski - właściciel rezydencji w Puławach, ówczesnego ośrodka kulturalnego; polityk, komendant Szkoły Rycerskiej, mecenas sztuki, publicysta i literat, autor komedii Panna na wydaniu, Kawa. Jego żona Izabela z Flemingów założyła pierwsze w Polsce muzeum pamiątek historycznych (1801).
W latach 60. XX w. mieszkała tu Jadwiga Smosarska, aktorka, odtwórczyni postaci literackich m. in. w Trędowatej H. Mniszkówny i w Ziemi obiecanej W. Reymonta oraz Stanisław Piętak - poeta i prozaik.

 

 Wąwozy lessowe - były ulubionym miejscem spacerów kuracjuszy. Urokliwy wąwóz  nieopodal ul.Bartosza Głowackiego, upodobał sobie B.Prus. Pisarz żartował, że założył „kantor stręczeń" i oferuje zakochanym swe usługi jako przewodnik. Wspólne wędrówki z Prusemwspominali Artur Oppman (Or-Ot), Władysław Rabski. Wąwóz Łukoszyński zachwycił Karola Wojtyłę, który m.in. z ks. T. Styczniem, wybrał się tam18 maja 1976 r. Wąwozy - namiastkę gór - uwielbiali również miłośnicy Tatr: poeci Antoni Madej, Wacław Mrozowski oraz Kazimierz Andrzej Jaworski (KAJ), mieszkający w „Orlim gnieździe". Poetycki obraz wąwozów odnajdziemy w wierszach m.in. Zuzanny Rabskiej, Jerzego Pleśniarowicza, Zbigniewa Strzałkowskiego.

 

 

 

Willa Starówka - z 1909 r. zaprojektowana przez Jana-Koszczyc Witkiewicza na Szkołę Rzemiosł Artystycznych. Od 1929 r.

działałatu Państwowa Szkoła Spółdzielczości Rolniczej założona przez Zygmunta Chmielewskiego. W szkole „w Wąwozach" uczył m.in. jej absolwent - poeta Jerzy Pleśniarowicz. Przed II wojną działał tu Uniwersytet Niedzielny, aw czasie wojny i okupacji organizowano tajne nauczanie i niedzielne wieczory literackie.

Napocz. lat 60. XX. byli tu na spotkaniach autorskich, m.in. Miron Białoszewski, Julian Przyboś, który kilkakrotnie przyjeżdżał do „nałęczowskiej Arkadii". W latach 1968-2000 w obiekcie funkcjonowało Muzeum Ruchu Spółdzielczego, obecnie mieści się tu pensjonat i restauracja.

 

 

 

 

Chata Stefana Żeromskiego - wzniesiona w stylu zakopiańskim w 1905 r. wg proj. Jana Koszczyc-Witkiewicza. Letni dom pisarza,

 zbudowany z pieniędzy za Popioły, był swoistym salonem literackim, gościli w nim m.in. Z. Przesmycki „Miriam", G. Daniłowski, Z. Nałkowska, I. Matuszewski, W. Tatarkiewicz. W Chacie pisarz ukończył Dzieje grzechu, napisał Różę, Dumę o Hetmanie, Słowo o bandosie.
Od 1928 r. funkcjonuje tu Muzeum Stefana Żeromskiego, które odwiedzali m.in.: St. Pigoń, G. H. Grudziński, W. Wharton, Cz. Miłosz, B. Wachowicz.
Walorem ekspozycji jest jej oryginalne wyposażenie. W ogrodzie z zachowanym starodrzewiem znajduje się grobowiec - Mauzoleum Adama Żeromskiego, zmarłego w Chacie syna pisarza.

 

 

Willa Podgórze - zbudowana w stylu szwajcarskim przez ziemianina w Litwy - Aleksandra Oskierko. Po śmierci żony właściciel sprzedał ją

 KarolowiBenni (1843-1916), lekarzowi, który zachęcił B. Prusa do przyjazdu do Nałęczowa. W latach - 1882, 1883, 1884 r. w Podgórzu mieszkał Henryk Sienkiewicz. Po raz ostatni noblista był w Nałęczowie w 1899 r. Wg tradycji pisał tu Rodzinę Połanieckich. Jego kuzynka, pisarka romantyczna, Jadwiga Łuszczewska (Deotyma) organizowała w willi słynne czwartki literackie, na których przypominano chwalebne dzieje utraconej ojczyzny. W spotkaniach brali udział znani z salonów warszawskich Deotymy literaci - Antoni Odyniec, Felicjan Faleński, Artur Oppman oraz Jan Karłowicz.

 

 

 

Kaplica pw. św. Karola Boromeusza- zbudowana wg projektu St Grochowicza w 1917 r. Jej fundatorką była wdowa po dr Karolu Benni - Ludwika. W ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Karola Boromeusza, arcybiskupa Mediolanu, patrona bł. Jana Pawła II (Karola Kardynała Wojtyły), który będąc profesorem etyki na KUL-u odwiedzał Nałęczów w 1968, 1969 i 1976 r. Pobyty te upamiętnia kamień w parku zdrojowym i tablica pamiątkowa na fasadzie domu księży salwatorianów przy ul. Różanej. Na łuku bramy wejściowej do kaplicy (obecnie kościoła rektoralnego) wyryto dewizę papieża - Totus Tuus. Opiskaplicy w Żeleźnie - literackim Nałęczowie, można odnaleźć w powieści Miasteczko aniołów E. Szelburg-Zarembiny.

 

 

 

Willa Oktawia - zbudowana w 1880 r. w stylu szwajcarskim przez doktora Konrada Chmielewskiego (1838-1899),

dyrektoraZakładu Leczniczego, ojczyma Oktawii Żeromskiej. Tutaj miało miejsce pierwsze spotkanie guwernera Stefana Żeromskiego z Oktawią, wówczas wdową po Sybiraku, Henryku Rodkiewiczu. W latach 1905-1908 willa była miejscem spotkań postępowej inteligencji, odbywały się w niej kursy dokształcające, zajęcia dla analfabetów, funkcjonowała ochronka dla dzieci. W pokojach gościnnych zatrzymywali się literaci goszczący u Żeromskich w Nałęczowie, m.in. Zofia Nałkowska, Zenon Przesmycki, Adolf Nowaczyński, Ignacy Matuszewski, Jan Lemański, aktorka Wanda Malinowska-Osterwina, żona Juliusza Osterwy.

 

 

 Willa Ukraina -pałacyk w stylu empire z 1894r., zbudowany przez rodzinę Cieciszowskich. Do 1939 r. mieścił się tu pensjonat, w którym urządzano słynne bale i wieczorki taneczne. Jak wspominała Luiza Benni, żona dr. Karola Benniego, mieszkał tu cierpiący na neurastenię Jan Karłowicz (1836-1903) - etnograf i językoznawca, muzykolog, folklorysta, ojciec kompozytora Mieczysława. Pracował tu nad swoim monumentalnym Słownikiem gwar ludowych. Zbierał i zamawiał teksty do ludoznawczego pisma Wisła, spisywał od okolicznej ludności teksty i melodie ludowe. Zachwycał się fauną i florą kurortu oraz widokiem z okien „Ukrainy".Spotkanie Karłowicza z Prusem w 1890 r. utrwalił w swoich Dziennikach S. Żeromski

 

 

 

 Willa Maria - zbudowana w stylu szwajcarskim ok. 1895 r. Na początku XX w. należała do rodziny Malewskich, niezwykle zasłużonej dla Nałęczowa. Gustaw i Bronisław Malewscy razem z Wacławem Lasockim i Stanisławem Śliwińskim byli założycielami Nałęczowskiego Towarzystwa Kredytowego (1903). Bronisław był współtwórcą Muzeum Ziemi Lubelskiej w Nałęczowie oraz inicjatorem budowy - w 1904 r. - Tanich Kąpieli im. B. Prusa (dziś już nieistniejących). Córką Bronisława i Jadwigi Malewskich była pisarka Hanna Malewska (1911-1983), autorka m.in. Przemija postać świata, Kamienie wołać będą, oraz powieści autobiograficznej Apokryf własnej rodziny. W latach 1960-1973 redaktor naczelna wydawnictwa „Znak" w Krakowie.

 

 

 

Dom Waldemara Babinicza -pisarza i pedagoga, w którym pracował on nad swoją ostatnią powieścią Prawo wyboru. W latach 1969-1988 jego żona Helena, prowadziła tu pensjonat - dom pracy twórczej. Organizowała interesujące wystawy, w jednym z pokoi zorganizowała prywatne Muzeum Waldemara Babinicza. W księgozbiorze pisarza znajdują się unikatowe książki oprawione przez rzeszowskiego artystę - introligatora Ryszarda Ziembę. Podczas pobytów wuzdrowisku mieszkali tu m.in.: Tadeusz Nowak, Ernest Bryll, Wojciech Siemion, Kazimierz Brandys, który pisał tu m.in. powieść Nierzeczywistość. Obecnie jest to prywatny dom córki pisarza. W ogrodzieznajduje się pomnik Waldemara Babinicza autorstwa Zygmunta Kaczora.

 

 

Ochronka im. Adama Żeromskiego - zbudowana w 1907 r., wg projektu Jan

a Koszczyc-Witkiewicza. Ta innowacyjna placówka oświatowa

dla dzieci i dorosłych, powstała z inicjatywy S. Żeromskiego. Fundusze na budowę pochodziły m.in. ze składek społecznych, dochodów ze spektakli i koncertów oraz wydanej książki zbiorowej Na nową szkołę z opowiadaniami m.in.: M. Konopnickiej, B. Prusa, J. Kasprowicza, S. Witkiewicza, W. Orkana, S. Wyspiańskiego, G. Daniłowskiego. Żeromski na dokończenie budowy przeznaczył honorarium za Dzieje grzechu. Literacki opis Ochronki zawarty jest w Róży, a w postaci głównego

 bohatera Czarowica można dopatrywać się samego Żeromskiego. Dziś to siedziba Towarzystwa Przyjaciół Nałęczowa.

 

Willa Zabawka- zbudowana w 1907 r. przez Ignacego Nowakowskiego, należała do Łucji zDunin-Borkowskich Hornowskiej, społeczniczki, autorki wspomnień z lat 1900-1920 Dzieje Nałęczowa i sylwetki niektórych jego mieszkańców. Ł. Hornowska przyjaźniła się m.in.: z Antonim E. Odyńcem, B. Prusem, poetą Edmundem Różyckim, zaś Michał. E. Andriolli darzył ją wielkim uczuciem. W1916 r. Ł. Hornowską i jej córkę Marię, wielką miłośniczkę książek, odwiedziła autorka Nocy i dni Maria Dąbrowska. Wspominała o tej wizycie wswoich Dziennikach. Mieczysław Dzierżykraj-Rogalski uwiecznił obie panie Hornowskie w satyrycznym utworze Demokratyczne abecadło nałęczowskie dla grzecznych starych dzieci na choinkę 1913.

 

 

 Góra Poniatowskiego- nazwa wzgórza wiąże się z legendą spisaną przez Henryka Wiercieńskiego (1843-1923) o pobycie w siedzibia Małachowskich króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, powracającego w 1787 r. z Kaniowa. W 1905 r. podczas manifestacji politycznych przemawiali tu m.in. Stefan Żeromski, Gustaw Daniłowski - literaci zaangażowani w ówczesne działaniarewolucyjne. Ewa Szelburg-Zarembina przywołuje te wydarzenia w powieściach z cyklu Rzeka kłamstwa, S. Żeromski w Nawracaniu Judasza. Nawzgórzu w 1916 r. odbyły się pierwsze po latach niewoli obchody 125. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Na pamiątkę tego wydarzenia nieopodal przydrożnej kapliczki zasadzono, rosnący do dziś, Dąb Wolności.

 

 

 

 

Kościół parafialny- pw. św. Jana Chrzciciela z XVIII w., jest trzecią w dziejach parafii świątynią. Pierwsze wzmianki o kościele i parafii w Nałęczowie - wcześniej „Bochotniczy Maior" odnotowuje kronikarz Jan Długosz w Liber beneficiorum. Cmentarz z pocz. XIX w. to „samoistne muzeum historyczne iregionalne zarazem" , jak pisała o nim Ewa Szelburg-Zarembina, która spoczęła tu obok innych znanych i zasłużonych. Miejsce to budzi zadumę, ale jest też inspiracją dla ludzi pióra. S. Żeromski w opowiadaniu Zemsta jest moją uwiecznił legendę o spoczywającym tu dziedzicu Tytusie Rakowskim. Poetyckie opisy tego „sanktuarium" odnaleźć można w wierszachm.in.: Jadwigi Badowskiej, Tadeusza Chróścielewskiego.

 

 

 

 Dom Ludowy - zbudowany w 1906 r. wg projektu Zenona Chrzanowskiego z inicjatywy Nałęczowskiego Towarzystwa

Kredytowego. E. Szelburg-Zarembina uwieczniła „Ludowiec" w Miasteczku aniołów, a swego ojca kasjera

spółdzielni- w opowiadaniu Najmilsi. W podpiwniczeniu „Ludowca" znajdowała się herbaciarnia, w której, jak wspominała „kronikarka" Łucja Hornowska, bywał m.in. „wesołek" B. Prus. W lipcu 1916 r. z inicjatywy Jadwigi Malewskiej, matki pisarki - Hanny Malewskiej, amatorski teatr wystawili tu Betlejem Polskie Lucjana Rydla. Dochód z biletów wstępu przeznaczono na działalność herbaciarni, w której niebawem zorganizowano też czytelnię. Dziś znajduje się tu sklep, w podziemiach zaś kameralna kawiarnia.

 

 Willa Pod Kraszewskim - wybudowana przez dr. Fortunata Nowickiego w latach 1883-1885,

ozdobiona od frontu popiersiem pisarza ze względu na przyjaźń łączącą właściciela z autorem Starej baśni.F. Nowicki opublikował książkę Wołyń i jego mieszkańcy w r. 1863, wydaną w drukarni J. I. Kraszewskiego w Dreźnie (1870), był współautorem pierwszego przewodnika po Nałęczowie (1881) oraz broszury O użyciu lekarskim wody żelazistej źródeł Nałęczowskich (1883). Fortunat i Zenona Nowiccy byli opiekunami działaczki społecznej, Faustyny Morzyckiej. Willę odkupił potem przyjaciel B. Prusa, Franciszek Bagieński z Wołynia, uczestnik rewolucji węgierskiej 1849 r., autor pamiętników z tego czasu, uznawany za pierwowzór Ignacego Rzeckiego z Lalki.

 

 

 

 Willa Tolin - z 1882 r. zbudowana przez dr. Józefa Talko, okulistę. W tej willi pragnął osiąść na stałe Bolesław Prus, jednak

marzeniatego nie zrealizował. W 1905 r. zamieszkała tu wychowanica Fortunata Nowickiego - Faustyna Morzycka (pseudonim Szczęsna) pisarka, nauczycielka, społeczniczka, sportretowana w opowiadaniu Siłaczka S. Żeromskiego. O swojej bliskiej współpracowniczce wspominał też w Dziennikach „...ty jedna co byś umarła za ojczyznę". Tu F. Morzycka prowadziła dwuklasową koedukacyjną szkołę dla dzieci z nizin społecznychoraz teatrzyk amatorski wspólnie z W. Nagórską. Obecnie mieści się tu filia Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Celejowie.

 

 

 

 

Biały Dworek- zbudowany przez Władysława Bończę-Truszkowskiego (1840-1915), powstańca styczniowego, zesłańca na Sybir. Na początku XX w. jego córki,Jadwiga i Helena, prowadziły w willi na konspiracyjne nauczanie. Z jedną z sióstr, Jadwigą, O. Rodkiewiczowa próbowała wyswatać S. Żeromskiego. Zabiegi te nie przyniosły efektu, gdyż Żeromski zakochał się w swatce. Rozterki sercowe i literacki portret skromnej panienki Jadwigi odnajdziemy na kartach jego Dzienników. Z panną Truszkowską chciał ożenić się Konrad Chmielewski jr, jednak do małżeństwa nie doszło. Panny Truszkowskie, od 1 września 1915 r. prowadziły tu prywatną, czteroklasową szkołę elementarną, słynącą z wysokiego poziomu nauczania.

 

 

 

 Willa pod Matką Boską -z 1896 r. należała do Edmunda Raciborskiego miłośnika twórczości B. Prusa. Pisarz spędził tu kilka sezonów z żoną Oktawią i wychowankiem Emilem. Przypomina o tym tablica pamiątkowa. To miejsce upodobał sobie także poeta gór - Tadeusz Staich. W słynnej Kawiarni-Galerii Eweliny Bartosiewiczowej bywali luminarze świata kultury i sztuki, odbywały się wernisaże, spotkania autorskie. Do pamiątkowej księgi wpisali się m.in.:Ewa Szelburg-Zarembina, Maria Kuncewiczowa, Czesław Miłosz, Ryszard Kapuściński, William Wharton. Częstymi gośćmi „Eweliny" są dziś prof. Maria Szyszkowska i jej mąż - poeta Jan Stępień, o czym pisała Małgorzata Kalicińska w powieści Miłość nad rozlewiskiem.

 

 

 

 Archidiecezjalny Dom Rekolekcyjny - znajduje się w budynku poch. z 1912 r., w którym do 1936 r. działała prowadzona

przezpostępowe ziemianki tzw. „Szkoła Ziemianek". Na zawodowych kursach gospodyni wiejskiej - córki włościan organizowały również teatr amatorski i redagowały gazetkę Promyk. W 1946 r. biskup lubelski, StefanWyszyński powierzył obiekt opiece Sióstr Urszulanek Serca Pana Jezusa Konającego /Urszulanki Szare/ i tak powstał tu pensjonat i dom rekolekcyjnym. W latach 60. XX w. tzw. pensjonat na „Jabłuszku" był ulubionym miejscem wypoczynku Kazimiery Iłłakowiczówny (1892-1983) poetki, autorki książek wspomnieniowych, sekretarki marszałka Piłsudskiego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

 

 

Góra Prusa -obecnie wzgórze to nosi nazwę „Jabłuszko", niegdyś nazywane było również Górą Krzyżową. Jadwiga Waydel-Dmochowska pisała w swoich wspomnieniach, jak niegdyś po podwieczorku, przychodzili tu na spacer całą kompanią m.in. z A. Nagórskim i W. Tatarkiewiczem. Podczas sezonu przechadzali się tu kuracjusze z zakładu, a B. Prus przychodził o zachodzie słońca, by ze wzgórza podziwiać fantastyczną grę kolorów nad doliną rzeki Bystrej.Kapliczkę na wzgórzu - wotum Sybiraka Mateusza Wójcickiego, uwieczniła w Miasteczku aniołów E. Szelburg-Zarembina. Spacerowała tu również Kazimiera Iłłakowiczówna, która często zatrzymywała się nieopodal w Domu Rekolekcyjnym, dawnej siedzibie SzkołyZiemianek.

 

 

 

 



Willa Gioia -pobudowana w 1927 r. przez mec. Wacława Salkowskiego dla swojej jedynejcórki Jadwigi, drugiej żony Józefa Becka, ministra spraw zagranicznych II RP. Gośćmi Beck

ówbyli wówczas głównie politycy. Po II wojnie willę przejął Fundusz Wczasów Pracowniczych. Niebawem zagościło tu wielu literatów, artystów iuczonych. Pisarka Maria Bechczyc-Rudnicka wspominała niezwykły sezon 1945 roku, kiedy mieszkali tu m.in.: literaci - Leon Kruczkowski, Jan Huszcza, poeci - Helena Platta, Jerzy Pleśniarowicz, Jan Nagrabieniecki.Obok „Gioi" stał niegdyś dom rodzinny E. Szelburg-Zarembiny. Obecny właściciel - prof. Stanisław Burzyński zachował obrys nieistniejącego domu w podstawie ogrodowej fontanny.

 

 

 

 Willa Nagórskich - Różana - zbudowana w latach 1889-1893 dla Adama i Walentyny Nagórskich. Odbywały się tu patriotyczne spotkania

nałęczowskiej elity, wieczory literackie i teatralne. U Nagórskich bywali m.in.: Bolesław Prus, Stefan Żeromski, Gustaw Daniłowski, Michał E. Andriolli, Zofia Nałkowska, Władysław Tatarkiewicz. Walentyna Nagórska była animatorką teatru amatorskiego, który wystawiał Harde dusze wg E. Orzeszkowej, Wesele Stanisława Wyspiańskiego, Fircyk w zalotach Franciszka Zabłockiego. W sztuce Czyja wina wg H. Sienkiewicza wystąpił Stefan Żeromski. Z inicjatywy W. Nagórskiej, w 1924 r. , wmurowano na Pałacu Małachowskich tablicę poświęconą B. Prusowi, o czym wspomina Ł. Hornowska.

 

 

 

Hotel Centralny - (obecnie siedziba Urzędu Miasta), zbudowany na pocz. XX w. przez M . Górskiego. W dawnym hotelu

Feliksa Zagajewskiego w grudniu 1905 r. zainaugurował tu działalność oświatową Uniwersytet Ludowy, założony przez Stefana Żeromskiego. Wszechstronne wykłady i cieszyły się zainteresowaniem mieszkańców Nałęczowa i okolic. Prelegentami byli m.in. : Stefania Sempołowska, Faustyna Morzycka, Gustaw Daniłowski, Stanisław Wojciechowski

(późniejszy prezydent RP), lekarze - Mieczysław Biernacki, Witold Chodźko, Przemysław Rudzki. Atmosferę wykładów w miejscowości Posucha (literacki Nałęczów) odtworzył S. Żeromski w powieści Nawracanie Judasza oraz w szkicu literackim pt. Snobizm i postęp.

 

 

 Nałęczowski Ośrodek Kultury - działający od 1960 r. gościł m.in.: Władysława Broniewskiego, Marię Bechczyc-Rudnicką, Stanisława Ryszarda Dobrowolskiego, Jerzego  Andrzejewskiego, Marcina Świetlickiego. Jerzy Zelnik recytował tu poezję kard. Karola Wojtyły. Tradycję organizowania spotkań autorskich kontynuuje od lat Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna, gdzie organizowane są cykliczne „Spotkania z literaturą współczesną". Spotykali się tu z czytelnikami m.in.: Krystyna Nepomucka, Maria Józefacka, Ewa Nowak, Joanna Siedlecka, Jacek Dąbała, Zbigniew Masternak, Jacek Pałkiewicz. 12 maja 2010 r. w stulecie śmierci Faustyny Morzyckiej - patronki nałęczowskiej biblioteki, odsłonięto tu tablicę pamiątkową.

 

 

 

 


ZOBACZ INFORMACJE O PROJEKCIE

 

 


 

 

"Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie"


Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania 413 Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju dla małych projektów. Oś IV LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-103.