Nałęczów
Kazimierz Dolny
Janowiec
Opole Lubelskie
Poniatowa
Puławy
Wąwolnica
Wojciechów
Karczmiska
Końskowola
Gmina Puławy
Józefów nad Wisłą
Powiat Puławski
Szlaki piesze "Krainy Lessowych Wąwozów"
 
 

1. Szlak Wyżynny Zachodni - czerwony

Dystans: 60,8 km

 

Przebieg trasy:

Kazimierz DolnyRynek (0,0 km),  Wylągi (2,8 km),  Skowieszynek (4,2 km),  Rzeczyca (7,3 km), Rąblów – Pomnik (12,1 km), Stanisławka (14,6 km), Wąwolnica – Rynek, PKS (18,7 km), Nałęczów PKS (24,0 km) - Wojciechów PKS (30,6 km),  Motycz (49,1 km), Dąbrowica (56,8), LUBLIN Al. Warszawska Skansen (60,8 km).

 

Najciekawsze miejsca na szlaku:

Szlak prowadzi dolinami Czechówki, Bystrej i Grodarza aż nad Wisłę, przecinając Płaskowyż Nałęczowski. Żywy, zmieniający się krajobraz lessowy oraz historyczne miejscowości stanowią o dużej atrakcyjności trasy, szczególnie na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego.

W Wojciechowie można zwiedzić wieżę ariańską. W Nałęczowie - pięknej miejscowości uzdrowiskowej - pałac Małachowskich z XVII w. w parku zdrojowym. W drewnianej Chacie na Armatniej Górze znajduje się Muzeum Stefana Żeromskiego. Wąwolnica jest znanym sanktuarium maryjnym. Kazimierz Dolny - miasto o niepowtarzalnym krajobrazie, przyrodzie i zabytkach jest mekką artystów. 




2. Szlak Nadwiślański - niebieski

 

Dystans: 107 km

 

Przebieg: trasy:

Annopol– Jakubowice – Kopiec – Popów – Wałowice – Basonia – Rybitwy - Józefów nad Wisłą – Kolczyn – Kopanina Kaliszańska – Zgoda – Piotrawina – Kępa Solecka – Kępa Gostecka – Zakrzów – Las Dębowy – Kępa Chotecka – Zastów Karczmiski – Podgórz – Męćmierz – Albrechtówka – Kazimierz Dolny – Góry –Bochotnica – Zbędowice – Kol. Zbędowice – Włostowie – Puławy – Wólka Profecka – Wólka Gołembska – Gołąb – Borowa – Dęblin PKP.

 

Krótka charakterystyka:

Szlak jest jedną z najpiękniejszych pod względem krajobrazowym tras pieszych województwa lubelskiego. Rozpoczyna swój bieg na rynku w Annopolu, a kończy obok stacji PKP w Dęblinie. Szlak podąża wzdłuż ostoi ptasiej „Małopolski Przełom Wisły” wchodzącej w skład sieci NATURA 2000, przez teren Kraśnickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, Wrzelowieckiego Parku Krajobrazowego, Chodelskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, Kazimierskiego Parku Krajobrazowego, łącząc 3 powiaty – kraśnicki, opolski i puławski.


Najciekawsze miejsca na szlaku:

*Kaliszany - duży kamieniołom wapieni i opok kredowych. Odsłonięcie geologiczne coraz młodszych skał, kończących erę mezozoiczną uznawane są za jedne z najpiękniejszych w Europie.

*Kępa Gostecka – w przeszłości była to wyspa na Wiśle. Wschodnie ramię rzeki prowadziło małe ilości wody i z czasem zostało odcięte od głównego nurtu Wisły . Po zbudowaniu ostróg w celu odepchnięcia nurtu i zatrzymaniu erozji brzegu od połowy XX w. Kępa przestała być wyspą, łącząc sie z wschodnim brzegiem. Przeprawa promowa.

*Piotrawin – miejscowość usytuowana bardzo malowniczo na wysokim zboczu doliny, opadającym stromo ku Wiśle. Znajduje sie tutaj gotycki kościół wybudowany w latach 1440-41z fundacji bpa Zbigniewa Oleśnickiego. Położony na wysokim brzegu Wisły, jest z daleka widoczny dzięki czerwonym, ceglastym murom. W kościele znajduje się dużo zabytków sakralnych – tablica erekcyjna z 1440 r., liczne obrazy, ołtarz główny późnorenesansowy z 1 połowy XVII w., dwa ołtarze boczne XVIII/XIX, ambona XVII w., chrzcielnica rokokowa XVIII w .

*Podgórz - funkcjonowało tu wczesnośredniowieczne grodzisko słowiańskie (VIII-IXw.); Rezerwat przyrody „Skarpa Dobrska” z przepięknym widokiem na Małopolski Przełom Wisły, Kotlinę Chodelską oraz na rezerwat „Krowią Wyspę”na której gnieżdżą się rzadkie gatunki ptaków.

*Rezerwat „Krowia Wyspa”- został utworzony Zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa dnia 9 IX 1991r. jako rezerwat częściowy typu faunistycznego. Celem ochrony jest zachowanie stanowisk lęgowych wielu gatunków ptaków wodno - błotnych. Obejmuje on wyspę położoną w nurcie rozszerzonego koryta Wisły na 353-354 km. biegu rzeki, w granicach Małopolskiego Przełomu Wisły. Obszar rezerwatu poza wyspą, której powierzchnia wynosi 29,96 ha, obejmuje piaszczyste ławice i pas nurtu rzeki o szerokości 50-120 m., przylegający ze wszystkich stron do wyspy. Całkowita powierzchnia rezerwatu wynosi 62,3 ha. „Krowia Wyspa” użytkowana jest jako pastwisko, prowadzony na niej ekstensywny wypas bydła i koni decyduje o zachowaniu zbiorowisk roślinnych, stanowiących siedliska lęgowe ptaków. Dalsze zachowanie tego sposobu gospodarowania może warunkować występowanie tu bogatego zgrupowania ptactwa. 



3. Szlak Niepodległościowy - zielony

Dystans: 50,7 km

Przebieg trasy:

Bochotnica(0,0) – Wierzchoniów (6,0) – Kol. Celejów (8,5)– Las Stocki (11,8) – Kol. Zbędowice (13,0) – Pożóg (17,7) – Końskowola (19,5) – Bałtów (30,5)– Borysów (33,6) – Żyrzyn (41,0) – Łysa Góra (45,3) – Baranów (50,7)

 

Krótka charakterystyka:

 

Szlak zaczyna się w miejscowości Bochotnica położonej w Kazimierskim Parku Krajobrazowym. Niepowtarzalne walory przyrodnicze, kulturowe i krajobrazowe Janowca, Kazimierza i Puław były znane i doceniane od lat. Dzięki podatności lessów na erozję wodną krajobraz parku podlega ciągłym przemianom. Lessowe i wapienne zbocza doliny Wisły porastają murawy i zarośla kserotermiczne z wieloma rzadkimi i chronionymi gatunkami. Dolina Wisły jest jednym z najważniejszych w Europie korytarzy ekologicznych umożliwiających gniazdowanie i przeloty ptaków.

 

Ciekawe miejsca na szlaku:

*Wierzchoniów - Tu znajduję się pomnik upamiętniający mieszkańców, którzy polegli na różnych odcinkach frontu w walce z nawałą bolszewicką w l920 r. Na niewielkim kopcu stoi krzyż a u jego podstawy umieszczona jest płyta i płaskorzeźba Józefa Piłsudskiego. Wierzchoniów należy do najstarszych miejscowości w dolinie rzeki Bystrej i jest wymieniany już w dokumentachz roku 1317. Do wybuchu II wojny światowej w Wierzchoniowie w pobliżu mostu funkcjonował młyn wodny a kilkadziesiąt metrów dalej na zachód – folusz-urządzenie do spilśniania tkanin.

 

*Las Stocki – to wieś w gminie Końskowola położona wśród dołów i wąwozów Płaskowyżu Nałęczowskiego. Miejscowość jest znana w kraju dzięki archeologom, którzy odkryli tu liczne ślady ludności z czasów neolitu. około 3000 lat p. n. e. a więc w czasach gdy w Egipcie budowano piramidy na tym terenie swe osady zakładała między innymi ludność kultury pucharów lejkowatych i amfor kulistych. W czasie ostatniej wojny położone nad dołami i wąwozami gospodarstwa Lasu Stockiego czysto nawiedzane byty przez różnych ludzi ukrywających się przed okupantem. Na tym terenie kwaterował między innymi Jan Płatek ps. „Kmicic”. Na skraju lasu znajduje się mogiła poświęcona poległym w maju 1945 r. żołnierzom AK i WiN.

*Żyrzyn –  była ona pierwotnie dziedzictwem Zerzyńskich h. Janina, w 1 poł. XVII w. nabyta przez jezuitów krakowskich, a w 1833 r. przez Adama Wessla h. Rogala i w posiadaniu tejrodziny znajdowała się do XX w. Zwiedzamy tu klasycystyczny rotundowy kościół parafialny fundacji Adama Wessla, z 1804 r. wg projektu architekta Piotra Aignera. Za kościołem po lewej stronie warta zobaczenia, kaplica grobowa rodziny Wesslów. Po zwiedzeniu kościoła udajemy się na cmentarz parafialny, na którym są dwie mogiły związane z walkami o niepodległą Polskę: powstańców z 1863 r., oraz poległych w czasie II wojny światowej żołnierzy AK. We wsi znajdował się do niedawnapiękny drewniany dwór, nakryty mansardowym, gontowym dachem z 2 poł. XVIII w. Został on przeniesiony w 1973 r. do skansenu w Lublinie. 8 sierpnia 1863 r. rozegrała się Bitwa pod Żyrzynem.

 

* Baranów  - warto zobaczyć kościół parafialny wystawiony w latach 1764-81 zapewne przez architekta Józefa Gringenberga, jest interesującą budowlą późnobarokową o bogato malowanej elewacji. Ta niewielka osada nad Wieprzem, siedziba gminy, była niegdyś prężnie rozwijającym się miasteczkiem o historii sięgającej XIV wieku, chociaż oficjalna data aktu erekcyjnego to 13 listopad 1544 r. Akt ten nadał miastu Piotr Firlej – starosta kazimierski (na surowym korzeniu) za panowania Zygmunta I.

   Podczas II wojny światowej Baranów należał do aktywnych ośrodków działalności partyzanckiej (GL, AL.) w byłym powiecie puławskim. Jesienią 1942 r. powstała tu grupa partyzancka pod dowództwem Władysława Sienkiewicza ps.„Wilk”. Oddział ten w latach następnych dokonał wielu akcji bojowych natransporty wroga, urzędy itp. W lipcu 1944 r. brał udział w wyzwoleniu Baranowa i okolicznych wsi. W osadzie prowadził także działalność oddział AK „Zagon”. Okres wojny zaznaczył się i tu masową eksterminacją ludności żydowskiej. Po wojnie ludność zmalała do 1000 mieszkańców. Szlak Niepodległościowy kończy się na cmentarzu parafialnym gdzie znajduje się mogiła – pomnik poległych w 1863 r. w bitwie pod Żyrzynem powstańców.
 


 

4. Szlak Partyzancki - niebieski

Dystans: 77,1 km

Przebieg trasy:

Rąblów (0,0 km), Bartłomiejowice (3,9 km), Łopatki PKP (9,2 km), Buchałowice (13,0 km), Bronice (14,7 km), Płonki (16,3 km), Michałówka (19,9 km), Markuszów (20,9 km), Wola Przybysławska (27,8 km), Amelin (33,4 km), Kozłówka  Pałac (42,4 km), Lubartów PKS (52,8 km), Serniki (58,3 km), Wólka Zabłocka (66,1 km), Kaznów (69,5 km), OSTRÓW LUBELSKI PKS (77,1 km).

 

 

Miejsca działań partyzanckich na szlaku:

 

*Rąblów - 14 maja 1944 r. Rąblów był miejscem jednej z największych bitew partyzanckich stoczonych do tego czasu w okupowanej Europie. Była to bitwa wynikła z zaplanowanej przez Niemców operacji militarnej o kryptonimie "Maigewitter" - (Burza Majowa), której celem było zlikwidowanie wszelkich oddziałów partyzanckich działających na terenie Lubelszczyzny. W ramach Operacji "Maigewitter" uczestniczyło po stronie niemieckiej : 2000 żołnierzy z doborowych oddziałów Wehrmacht oraz ze zmotoryzowanej piechoty z 5 Dywizji Pancernej SS Wiking dowodzonych całościowo przez SS-Gruppenführera Jakoba Sporrenberga. Jednostki te dokonały okrążenia przybyłych pod Rąblów z Lasów Parczewskich oddziałów -600 partyzantów Armii Ludowej - dowodzonej przez dowódcę II Obwodu AL ppłk. Mieczysława Moczara "Mietka" i 200 przyłączonych do nich partyzantów radzieckich pod dowództwem kpt. Czepigi. Bitwa między SS wspieranym przez czołgi artylerię i lotnictwo a partyzantami trwała cały dzień. Partyzanci zdołali wyjść z okrążenia i przedostać się do Lasów Parczewskich i Lasów Janowskich. Zginęło lub zostało rannych ok. 300 hitlerowców, poległo 40 partyzantów polskich i 26 radzieckich.

*Łopatki - w kwietniu 45 r. - kilku akowców z Pragi, zbiegłych z aresztu UB ukrywało się we wsi. Przewodził im Tadeusz Orłowski "Szatan". Tam powstawał niewielki oddział partyzancki do którego dołączyła grupa miejscowej ludności.

 

*Buchałowice –16 maja 1945 r. odbyła się tu przegrana przez akowców walka oddziałów „Szatana” z pepeerowcami, w wyniku której zginął jeden z dowódców Tadusz Frydrych "Kłos".

*Markuszów – pomnik partyzantów poległych podczas II wojny światowej – żołnierzy AK, BCh i GL.

 

*Kozłówka - W okresie od 1 sierpnia 1940 roku do początku września 1941 ukrywający się przed Niemcami ksiądz Stefan Wyszyński przebywał w majątku kozłowieckim na zaproszenie Aleksandra i Jadwigi Zamoyskich jako kapelan sióstr franciszkanek z Zakładu dla Ociemniałych w Laskach, które wraz z grupą podopiecznych także znalazły tutaj schronienie. Wykłady księdza Wyszyńskiego dla sióstr oraz dyskusje, w których brali udział także inni ukrywający się u Zamoyskich goście, nazywane były "Akademią Kozłowiecką". Spełniając także posługę duszpasterską, ksiądz Stefan Wyszyński odprawiał Msze św. i nabożeństwa w Kozłówce oraz w innych pobliskich miejscowościach. Był również zaangażowany w tajne nauczanie.

*Lubartów - W Lubartowie, wyzwolonym przez 27 Wołyńską Dywizję Piechoty AK miało miejsce dziwne zdarzenie. Do zajętego przez Akowców miasta wszedł ze swoim sztabem płk Grzegorz Korczyński z komunistycznej Armii Ludowej (w PRL-u Korczyński został generałem LWP, a w 1970 r. brał udział w pacyfikacji robotniczych protestów na Wybrzeżu). Nakazał on oficerom Armii Krajowej natychmiastowe opuszczenie Lubartowa. Dowodzący 27 Dywizją Wołyńską odpowiedział, że zna swe zadania, które nakazują mu bić uciekających Niemców. Wtedy oburzony Korczyński krzyknął, że "inaczej znim się rozprawi". Dwa dni później oddziały dywizji zostały otoczone przez wojska sowieckie i rozbrojone. Do łagrów trafili płk Franciszek Studziński, płk Stefan Czerwiński, gen. Ludwik Bitter, mjr Władysław Kaufman ... Za nimi do Związku Sowieckiego wywieziono ponad 50 tyś. żołnierzy Armii Krajowej.

*Serniki - Zasadzka w lesie sernickim bywała przedstawiana przez propagandę jakodokonana przez "bandytów" z WiN masakra niewinnych młodzianków wracających z pierwszomajowego pochodu, z Lubartowa. Przebieg tej akcji do dziś nie został całkowicie wyjaśniony. UB schwytała w okolicy zupełnie przypadkowych ludzi, z których torturami wymusiła zeznania, iż zasadzkę przygotowywał "Uskok" Kpt. Zdzisław Broński (dowódca AK Lubartów i następca mjr. Hieronima Dekutowskiego "Zapory"), a żołnierzy rozprowadzał jego zastępca "Babinicz" (Zygmunt Libera). W rzeczywistości żaden z tych dwóch dowódców o planowanej akcji nie wiedział. To ppor. cz. w. - Stanisław Kuchcewicz "Wiktor"  - postanowił ukarać chłostą szczególnie zasłużonych aktywistów ORMO i ZWM; zasadzkę przygotował na drodze, którą mieli powracać z obchodów "święta pracy" z Lubartowa. Prawdopodobnie jednak któryś z nadchodzących ormowców zauważył jakiś podejrzany ruch w lesie koło drogi i po prostu ze strachu wystrzelił. Rozpoczęła się bezładna strzelanina, w wyniku której padło 7 ormowców (niektórzy z nich byli jednocześnie w ZWM). Według innej wersji w wyniku strzelaniny zabitych zostało dwóch ORMO-wców - pozostali próbowali ucieczki, lecz zostali schwytani. Partyzanci wyselekcjonowali pięciu najbardziej gorliwych kolaborantów i wykonali na nich wyroki śmierci, spośród pozostałych - kilku poddano chłoście, kilku innym udzielono ostrzeżeń. Nie była to więc żadna "masakra", a wyrok sądu polowego.


*Kaznów
- Tragiczny epizod wojenny rozegrał się w Kaznowie 3 marca 1944 r. W potyczce z Niemcami zginęli partyzanci: Jan Sławiński pseudonim "Tyfus",Bolesław Kwiatek "Lech" i Józef Ozon "Kubuś". Zginęła również Stanisława Fiutka z synem Marianem, w której domu często odbywały się konspiracyjne spotkania.

*Ostrów Lubelski - W latach okupacji hitlerowskiej Ostrów i okolice określane były mianem Rzeczypospolitej Partyzanckiej. Ożywioną działalność prowadziły wszystkie ugrupowania partyzanckie, które współpracowały ze sobą. To odosobnienie miasteczka położonego jak wysepka (w języku starosłowiańskim "ostrów" znaczy "wyspa") wśród bagien i lasów stało sięa tutem dla Ostrowa. Partyzanci z GL, AL, i BCh obrali sobie okoliczne wsie (Jamy, Bójki, Rudka, Jedlanka, Babianka i inne) za swoje siedziby i bazy wypadowe. Za aktywny udział mieszkańców miasteczko zostało odznaczone Krzyżem Grunwaldzkim III klasy.
 

 


 

5. Szlak im. Wincentego Pola - zielony

Dystans: 18,2 km

Przebieg trasy: JANOWIEC PKS - ruiny zamku Janowiec - Nasiłów - Góra Puławska - PUŁAWY – Pałac.

Krótka charakterystyka:

   Szlak ma swój początek w janowieckim rynku, po schodach wiedzie na wzgórze zamkowe. Dalej szlak biegnie wzdłuż krawędzi skarpy wiślanej, porośniętej unikalna roślinnością kserotermiczna, z której roztaczają się wspaniałe widoki na Małopolski Przełom Wisły i położony na przeciwległym brzegu - Kazimierz Dolny. Dostrzeżemy także rezerwat faunistyczny "Krowia Wyspa", rezerwat krajobrazowo-geologiczny "Skarpa Dobrska" oraz rozmieszczoną w wąwozie na lewo od wiatraka wieś Mięćmierz.
   Docierając do miejscowości Nasiłów, droga wcina się w węglanowe podłoże zbiegające po zboczu wąwozu uchodzącego do doliny Wisły. Na północny wschód od wąwozu znajduje się tarasowane wyrobisko nieczynnego kamieniołomu w Nasiłowie. Z Nasiłowa do Bochotnicy kursuje prom Serokomla, którym można się przeprawić na drugi brzeg Wisły. Aż do Góry Puławskiej szlak wiedzie wzdłuż Wisły. Po drodze mijamy  rezerwat Łęg na Kępie w Puławach - chroni on pozostałości typowego niegdyś w tym rejonie lasu łęgowego. Występują tutaj liczne gatunki obce tj.: dąb błotny, topole włoska i kanadyjska czy sosna wejmutka.
   Wisłę przekraczamy starym mostem w Puławach. Szlak ma swój koniec pod pałacem Lubomirskich.
 

 


6. Szlak Lessowych Wąwozów - czarny

Dystans: 12,6 km

Przebieg trasy: Puławy Pałac (0,0), Maćkowy Dół (5,0),  Dębniak (10,8),  PARCHATKA PKS (12,6).

Krótka charakterystyka:

   Szlak ten zaczyna się przy wejściu do osady pałacowej na ul. Czartoryskich (przy fosie) i dalej biegnie ulicami: Głęboką, Skowieszynską do Ceglanej (ok. 1,6 km). Dalsza trasa wiedzie przez sosnowy zagajnik następnie skręcamy w prawo w piękny wąwóz, którym schodzimy do Piasecznicy, która w lewo wiedzie do Skowieszyna a w prawo na Włostowie. My skręcamy w prawo do Włostowie. Po kilkunastu metrach skręcamy mijając w oddali przydrożny krzyż: "W tym rejonie w dniu 12 lutego 1656 r. Stefan Czarniecki stoczył bitwę z wojskami szwedzkimi Karola Gustawa, które nacierały od strony Parchatki." Pomimo zwycięskiej walki, Szwedów nie udało się powstrzymać. Włostowie zostały wówczas spalone. Po raz drugi Szwedzi zniszczyli wieś pół wieku później w czasie wojny północnej.

   Następnie wchodzimy w przepiekaną głębocznicę, której droga wije się ku górze stromym podejściem. Po wyjściu na wierzchowinę po prawej stronie naszej trasy mijamy kapliczkę wzniesiona dla uczczenia pontyfikatu Jana Pawła II przez Prezesa Oddziału Puławskiego PTTK Jerzego Jabłonkę. Idziemy wierzchowiną Płaskowyżu Nałęczowskiego aż do skraju lasu tu wchodzimy w prawo w wąwóz do Olszowego Dołu, na końcu którego skręcamy w lewo gdzie napotykamy na znaki szlaku niebieskiego Nadwiślańskiego.

Idąc w lewo można dojść do wyciągu narciarskiego. My zaś wchodzimy w wąwóz, którym dochodzimy do Góry Pod Winnicą Parchatka (188,7 m n.p.m.). Po wyjściu na wierzchowinę schodzimy w dół by za chwile skręcić w lewo i wspiąć się na kolejna górę. Po prawej stronie drogi mijamy przydrożny krzyż; jesteśmy na wysokości ok. 202,7 m n.p.m. Polna droga doprowadza nas na skraj lasu skąd widać zabudowania Kolonii Zbedowice.    Warto pójść w lewo za znakami szlaku niebieskiego by dojść do pomnika i cmentarza ofiar Krwawej środy. 22 listopada 1942 roku we wsi Kolonia Zbedowice hitlerowscy oprawcy zamordowali 88 osób mieszkańców wsi, w tym kobiety, dzieci i niemowlęta. Dziś we wsi stoi monument upamiętniający te tragiczne wydarzenia, a za nim nieco w dole znajduje się cmentarz pomordowanych mieszkańców. Szlak po dojściu do drogi żwirowej skręca w prawo i doprowadza do skrzyżowania dróg, które wiodą razem ze znakami szlaku niebieskiego do Zbędowic. Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo do Parchatki, ale po przejściu kilku metrów schodzimy z asfaltowej drogi w prawo pod górę. Dochodzimy do zabudowań gdzie znajduje się gospodarstwo agroturystyczne. Droga wije się polami i dochodzimy po krótkim podejściu do wzniesienia, na którym wzniesiono na nowo trzy krzyże, które znajdowały się tu za czasów Czartoryskich. Zachwycona pięknem miejsca księżna Izabela Czartoryska, zbudowała przedłużenie puławskiego parku poprzez urządzenie wzdłuż lessowych wąwozów tras spacerowych i punktów widokowych.
   Z góry schodzimy w dół zarośniętym wąwozem. Wąwóz skręca w prawo i wychodzimy między zabudowaniami na drogę Puławy - Lublin nr 824. Idąc 20 m. w prawo dojdziemy do przystanku PKS i MZK tu znajduje się końcowy znak szlaku lessowych wąwozów.